Dijital Dünyayı Kullanma, Anlama ve Doğru Yönlendirme Becerisi
Bilgiye ulaşmak kolay. Önemli olan doğru bilgiye ulaşabilmek.
İnternet, sosyal medya, oyunlar, yapay zekâ ve dijital uygulamalar hayatımızın önemli bir parçası. Ancak dijital dünyada başarılı olmak yalnızca telefon veya bilgisayar kullanmayı bilmek değildir.
Dijital okuryazarlık; bilgiyi bulmayı, sorgulamayı, doğrulamayı, güvenli şekilde kullanmayı ve dijital ortamda sorumlu davranmayı bilmektir.
Dijital Okuryazar Biri Ne Yapar?
Altı temel yetkinlik, dijital dünyada güvende kalmanın anahtarı.
01
🔍
SORGULAR
İnternette gördüğü her bilgiye hemen inanmaz.
Bunu kim söylüyor?
Kaynağı ne?
Başka kaynaklarda da var mı?
02
✅
DOĞRULAR
Bir haberin, videonun veya sosyal medya paylaşımının gerçek olup olmadığını kontrol eder.
PAYLAŞMADAN ÖNCE → DUR → ARAŞTIR → DOĞRULA
03
🛡️
KENDİNİ KORUR
Kişisel bilgilerini herkese açık şekilde paylaşmaz.
Adres, telefon, şifreler
Okul ve aile bilgileri
Konum, özel fotoğraflar, kimlik
04
🧠
ELEŞTİREL DÜŞÜNÜR
Bir içerik çok fazla beğeni almış olabilir. Bu onun doğru olduğu anlamına gelmez.
ÇOK KİŞİ İNANIYOR ≠ KESİNLİKLE DOĞRU
05
🤖
YAPAY ZEKÂYI BİLİNÇLİ KULLANIR
Yapay zekânın oluşturduğu her bilgi doğru olmayabilir.
Kontrol et · Araştır · Doğrula
Başkalarının kişisel bilgilerini yapay zekâya yükleme
06
💞
SORUMLU DAVRANIR
Dijital ortamda da gerçek hayattaki gibi saygılı, dürüst ve empatik davranır.
Ekranın diğer tarafında da gerçek bir insan var.
Sahte Mi? Gerçek Mi?
Aşağıdaki mesajı görsen ne yapardın?
🎁 TEBRİKLER!
iPhone 17 kazandın!
Ödülünü almak için hemen tıkla!
⏰ 5 dakikan kaldı!
Soru 1 — Siber Efe ne yapardı?
Bir Bilgi Gördüğünde 5 Soru Sor
Dijital dedektif olmak için her bilgiyi bu sorularla sorgula.
01
KİM?
Bu bilgiyi kim paylaşmış?
02
NE?
Tam olarak ne iddia ediliyor?
03
NE ZAMAN?
Bilgi güncel mi, eski mi?
04
NEREDEN?
Kaynak güvenilir mi?
05
BAŞKA KAYNAK?
Başka güvenilir kaynaklarda da var mı?
Dijital Ayak İzin
İnternette yaptığımız birçok işlem arkamızda iz bırakabilir.
📷 Paylaştığın fotoğraflar
💬 Yaptığın yorumlar
👤 Kullanıcı adların
❤️ Beğenilerin
📤 Paylaşımların
🎨 Oluşturduğun içerikler
"Bunu 5 yıl sonra öğretmenim, ailem veya arkadaşlarım görse ne hissederdim?"
Cevabın "Keşke paylaşmasaydım." ise PAYLAŞMA.
Gördüğün Her Şey Gerçek Mi?
Yapay zekâ artık gerçekçi görüntüler, videolar, sesler ve metinler oluşturabiliyor.
🖼️ Görsel oluşturabilir
🎬 Video oluşturabilir
🎤 Ses taklit edebilir
✍️ Metin yazabilir
👤 Gerçek kişilere benzeyen içerik üretebilir
DUR→KAYNAĞI KONTROL ET→BAŞKA KAYNAKLARA BAK→GEREKİRSE PAYLAŞMA
Siber Efe'nin 7 Altın Kuralı
Dijital dünyada güvende kalmak için ezberlemen gereken yedi kural.
1
Her gördüğüne inanma.
2
Kaynağı kontrol eder.
3
Kişisel bilgilerini koru.
4
Şifrelerini paylaşma.
5
Şüpheli bağlantılara tıklama.
6
Dijital ortamda saygılı ol.
7
Paylaşmadan önce düşün.
Siber Efe'nin Dijital Okuryazarlık Testi
5 soruda dijital okuryazarlık seviyeni test et.
Soru 1 — Bir arkadaşın "Bu haber kesin gerçek! Herkes paylaşıyor." diyor. Ne yaparsın?
Çok paylaşılması bir bilginin doğru olduğunu kanıtlamaz.
Soru 2 — Bir site "Ödülünü almak için TC kimlik numaranı gir." diyor. Ne yaparsın?
Gerçek kurumlar ödül için TC kimlik numarası istemez.
Soru 3 — Yapay zekâ sana bir bilgi verdi. Ne yaparsın?
Yapay zekâ yanlış bilgi üretebilir. Her zaman doğrulatmak gerekir.
Soru 4 — Bir arkadaşın sınıf grubunda başka bir öğrenciyle alay ediyor. Ne yaparsın?
Siber zorbalık ekranın diğer tarafındaki kişiyi de etkiler.
Soru 5 — Bir sosyal medya paylaşımında büyük bir ödül vaat ediliyor. Ne yaparsın?
Büyük ödüller genellikle oltalama tuzağıdır. Kaynağı kontrol etmeden tıklama.
